Με αφορμή τα σημερινά εγκαίνια της έκθεσης «Σιταράλωνα 1965 / Μορφές με μολύβι», συναντήσαμε την κα. Χαρά Παπαθεοδώρου στην Παλαιά Δημοτική Αγορά Αγρινίου. Ζωγράφος με διεθνή παρουσία, Διδάκτωρ Ιστορίας της Τέχνης, με σπουδές στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και στο Πανεπιστήμιο McGill του Καναδά, με διακρίσεις, βραβεία και συμμετοχές σε σημαντικές εκθέσεις σε Ευρώπη, Αμερική και Ασία, η πορεία της συνιστά ένα από τα πιο ουσιαστικά και πολυεπίπεδα καλλιτεχνικά αποτυπώματα της γενιάς της.
Πίσω από το εντυπωσιακό αυτό βιογραφικό, αποκαλύπτεται ένας άνθρωπος γλυκύς, βαθιά καλλιεργημένος, με παιδεία και μια διακριτική αριστοκρατικότητα που διαπερνά τόσο τον λόγο όσο και το έργο της. Η συζήτηση μαζί της εξελίχθηκε σε μια ουσιαστική αναδρομή όχι μόνο σε μια έκθεση, αλλά σε έναν ολόκληρο κόσμο που δεν υπάρχει πια και που εκείνη κατέγραψε χωρίς να το γνωρίζει τότε.
- Τι σας ώθησε να επανέλθετε σήμερα σε αυτά τα σχέδια του 1965;
Τα ανακάλυψα τυχαία, περίπου ενάμιση χρόνο πριν, μέσα σε ένα παλιό ντοσιέ. Ήταν τσαλακωμένα, ανακατεμένα, φθαρμένα από τον χρόνο. Πιθανότατα τα είχε διασώσει ο πατέρας μου.
Η έκπληξή μου ήταν μεγάλη· σχεδόν δεν πίστευα ότι τα είχα δημιουργήσει εγώ. Πρόκειται για δουλειές μιας πολύ ιδιαίτερης περιόδου, όταν, επιστρέφοντας από τον Καναδά, αναζητούσα τον δρόμο μου στη ζωγραφική. Επέλεξα να ζήσω για ένα διάστημα στα Σιταράλωνα, μέσα σε συνθήκες απομόνωσης, για να αφοσιωθώ στο έργο μου.
Εκεί γνώρισα έναν κόσμο που σήμερα έχει εκλείψει: ανθρώπους της υπαίθρου, γυναίκες με τσεμπέρια, άνδρες με τραγιάσκες, μια καθημερινότητα χωρίς ηλεκτρικό, χωρίς νερό, χωρίς υποδομές. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι δεν υπάρχουν πια.
- Τώρα που τα βλέπετε από απόσταση χρόνου, τι αλλάζει για εσάς;
Τα βλέπω με έναν τρόπο σχεδόν αποστασιοποιημένο, σαν να τα έχει δημιουργήσει κάποιος άλλος. Ωστόσο, ως σχέδια, τα εκτιμώ. Ήταν σπουδές, αλλά μέσα τους υπάρχει μια αλήθεια που παραμένει ζωντανή.
- Είχατε τότε επίγνωση ότι καταγράφατε έναν κόσμο που χανόταν;
Όχι με αυτή τη συνείδηση. Ήταν περισσότερο μια προσωπική αναζήτηση. Προσπαθούσα να βρω τη δική μου καλλιτεχνική κατεύθυνση.
Αυτό που ένιωθα έντονα ήταν η δυσκολία της ζωής αυτών των ανθρώπων. Ο μόχθος τους, η καρτερικότητα, ιδιαίτερα των γυναικών. Αυτό αποτυπώνεται κυρίως στα χέρια, στις στάσεις του σώματος.
Ήμουν η μόνη γυναίκα που έμπαινε στο καφενείο, κάτι αδιανόητο για την εποχή. Οι γυναίκες δεν πήγαιναν ποτέ· έστελναν τα παιδιά να φωνάξουν τους άνδρες.
Έζησα εκεί περίπου οκτώ μήνες. Ήταν μια εμπειρία έντονη, αλλά δεν θα μπορούσα να αντέξω περισσότερο.
- Στη σύντομη περιγραφή σας για την έκθεση αναφέρετε λόγια του Νικόλαου Πολίτη, θέτοντας το ζήτημα της μνήμης. Το έργο σας κινείται ανάμεσα στην τέχνη και τη λαογραφία;
Ασφαλώς. Δεν διαχωρίζω την τέχνη από τη λαογραφία. Όλες οι μορφές δημιουργίας έχουν αξία, αρκεί να εμπεριέχουν αλήθεια.
Τα έργα αυτά δεν είναι απλώς εικόνες μιας εποχής. Είναι η αποτύπωση μιας κατάστασης ανθρώπων. Ανθρώπων που βίωναν απομόνωση, κόπο, δυσκολία. Δεν τους είδα ως «τύπους», αλλά ως πρόσωπα με βιώματα.
- Πώς επηρέασε τις δημιουργίες σας η θεωρητική σας κατάρτιση στην Ιστορία της Τέχνης;
Με εμπλούτισε σημαντικά, αλλά ταυτόχρονα αποτέλεσε και έναν περιορισμό. Η ανάγκη για επιβίωση με οδήγησε περισσότερο προς τη διδασκαλία.
Δίδαξα Ιστορία της Τέχνης, την οποία αγαπώ βαθιά, σε διαφορετικά πλαίσια και γνωστικά πεδία. Από την ευρωπαϊκή παράδοση έως την ινδική τέχνη, την οποία γνώρισα και βιωματικά.
- Τα ταξίδια και η διεθνής σας εμπειρία επηρέασαν την οπτική σας για την Ελλάδα;
Αγαπώ πολύ τον τόπο μας και αναγνωρίζω τη σημασία της πολιτιστικής του κληρονομιάς. Ωστόσο, θεωρώ ότι πολλές φορές τον βλέπουμε περιορισμένα.
Εγώ αισθάνομαι πολίτης του κόσμου. Αυτή η εμπειρία με έκανε πιο ταπεινή, πιο επιφυλακτική απέναντι στη δημιουργία, ιδιαίτερα όταν αντιλαμβάνεσαι το εύρος και το βάθος της παγκόσμιας τέχνης.
- Υπήρξαν επιρροές που καθόρισαν τη δουλειά σας;
Με έχει επηρεάσει ιδιαίτερα ο El Greco, κυρίως στον τρόπο που αποδίδει τα χέρια.
Στη ζωγραφική μου επιδιώκω το φως να αναδύεται από μέσα, όχι να αποδίδεται εξωτερικά με τον παραδοσιακό τρόπο.
Αυτό που μου επισημαίνουν συχνά είναι ότι δεν επαναλαμβάνομαι. Και η αλήθεια είναι πως δεν με ενδιαφέρει να δημιουργώ με έναν σταθερό, αναγνωρίσιμο τρόπο.
- Έχει ευθύνη ο καλλιτέχνης απέναντι στην κοινωνία και τη μνήμη;
Ο καλλιτέχνης οφείλει πρωτίστως να είναι παρών, να έχει επίγνωση της εποχής του. Ωστόσο, δεν έχει τη δύναμη να αλλάξει τον κόσμο. Σήμερα διακρίνω συχνά μια εσωστρέφεια, έναν έντονο εγωκεντρισμό στους σύγχρονους δημιουργούς. Σε κάθε περίπτωση, το αν ένα έργο θα αντέξει στον χρόνο δεν το καθορίζει ο ίδιος ο καλλιτέχνης, αλλά η πορεία και τα κριτήρια της ίδιας της ιστορίας της τέχνης.
- Τι θα θέλατε να κρατήσει ο επισκέπτης φεύγοντας από την έκθεση;
Να συγκινηθεί. Να απομακρυνθεί, έστω για λίγο, από την επιφάνεια της σύγχρονης εικόνας. Και να συνειδητοποιήσει ότι ακόμη και με το μολύβι μπορείς να δημιουργήσεις κάτι ουσιαστικό.
***
«Ταξίδεψα πολύ, σαν τον Οδυσσέα, και πολλῶν δ᾿ ἀνθρώπων ἴδον ἄστεα καὶ νόον ἔγνων», σημειώνει η ίδια στο τέλος της συζήτησής μας, συνοψίζοντας με αυτόν τον τρόπο, σε μια φράση, μια ζωή αφιερωμένη στην τέχνη και την αναζήτηση.
Μαριάννα Ζαμπάρα
Βιογραφικό
Χαρά Παπαθεοδώρου
Ζωγράφος και Διδάκτωρ της Ιστορίας της Τέχνης
Η Χαρά Παπαθεοδώρου γεννήθηκε στην Αθήνα και παρακολούθησε την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, πριν συνεχίσει τις σπουδές της στο Μοντρεάλ του Καναδά, όπου και αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο του McGill.
Παράλληλα με τη ζωγραφική η καλλιτέχνιδα έχει και Διδακτορικό στην Ιστορία της Τέχνης από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και δίδαξε στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος (DEREE), στην Αγία Παρασκευή.
Έχει διακριθεί με υποτροφίες για τις σπουδές της καθώς και βραβεία για τη ζωγραφική της, με πολλές διεθνείς εκθέσεις στο ενεργητικό της.
Το 1971 αντιπροσωπεύει τους Ελληνο-Καναδούς Καλλιτέχνες στη Β΄ Triennial των Ινδιών, στην Lalit Kala Academy, στο Νέο Δελχί.
Το 1972 της απονέμεται το Αργυρό Μετάλλιο (συμμετοχή 4.000 ζωγράφοι) στην Έκθεση της CEAE (Συμβούλιο Ευρωπαϊκής Τέχνης), Place Roger, στις Βρυξέλες.
Το 1972-73 γίνεται αντεπιστέλλον μέλος της Ενώσεως των Γάλλων Καλλιτεχνών και της απονέμεται Εύφημος Μνεία για τους πίνακές της στις Εκθέσεις “Salon du Mai”, Grand Palais de Champs Elysees, στο Παρίσι.
Το 1973 βρίσκεται μεταξύ των τελικών υποψηφίων για το Χρυσό Μετάλλιο της Ρώμης, στη Διεθνή Έκθεση της Ντωβίλ, της Γαλλίας.
Έχει δημοσιεύσει πολλές μονογραφίες γύρω από την τέχνη σε περιοδικά όπως το McGill Journals και αλλού. Την ενδιαφέρει κυρίως η επίδραση της Μυθολογίας και των παραμυθιών στα παιδιά καθώς επίσης και σαν πηγή έμπνευσης για τους πίνακές της.
Η ζωγραφική της έχει πολλές φορές εμπνευστεί από τα πολλά της ταξίδια στην Αφρική, την Κεντρική Ασία, την Ευρώπη, τη Βόρειο Αμερική, το Μεξικό και τις Ινδίες, όπου έζησε για μερικά χρόνια.
Ζωγραφίζει κυρίως με λάδι σε μουσαμά
Ασχολείται με την ξυλογραφία
Σχεδιάζει με σινική μελάνη
Υπογράφει με το μικρό της όνομα Χαρά
Έχει γράψει κριτικές για τους καλλιτέχνες Γιάννη Παρμακέλη, Αλεξάνδρα Χρήστου, Άγγελο Αντωνόπουλο, Δημοσθένη Καζάκο και άλλους και έχει κάνει δημοσιεύσεις στην Ιστορία της Τέχνης.
Έχουν γράψει κριτικές για τη ζωγραφική της στην Ελλάδα ο Χρύσανθος Χρήστου στον 3ο τόμο “Οι Έλληνες Ζωγράφοι” και στο Greek Artists Abroad.
Έχουν δημοσιευτεί πολλά άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά για τη ζωγραφική της και τις Εκθέσεις της στην Αμερική, Καναδά, Ινδία και Περσία. Καθώς και στο Deree Newsletter, Athens News και στον Ταχυδρόμο, στην Ελλάδα.
Ε Κ Θ Ε Σ Ε Ι Σ
1964.Μόντρεαλ, Γκαλερί Mansfield Bookmart – ατομική
1965. Αθήνα, Νίκαια – ατομική
1966. Αθήνα, Πολιτιστικό Κέντρο των Η.Π.Α.- ομαδική
1966. Αντίς Αμπέμπα, Αιθιοπία – ατομική
1967. Τζιμπουτί, Σομαλία – ατομική
1967. Τίντον Φώλλς, Νιού Τζέρσεϋ, “Old Mill Gallery”- ατομική (Υπό την αιγίδα της Καναδικής Πρεσβείας)
1967. Νέα Υόρκη, Γκαλλερί της Ολυμπιακής Αεροπορικής Εταιρείας – ατομική (Υπό την αιγίδα των Πρεσβειών Καναδά και Ελλάδας)
1967. Σαν Φραντίσκο, Γκαλερί “Κυριάκος της Ύδρας” – ατομική
1968. Μοντρεάλ, Γκαλλερί Mansfield Bookmart – ατομική
1971. Βομβάη, Γκαλλερί Jehangir Art – ατομική
1971. Νέο Δελχί, B’ Triennial Έκθεση, Ακαδημία Lalit Kala (Εκπρόσωπος του Καναδά)
1972. Καλκούτα, Ακαδημία Καλών Τεχνών – ατομική σχέδια με σινική μελάνη)
1972. Βρυξέλες, CEAE, Place Roger – Ομαδική (Αργυρό Μετάλλιο)
1972. Παρίσι, “Salon du Mai”, Grand Palais de Champs Elysees, Ομαδική των Γάλλων καλλιτεχνών
1972. Παρίσι, “Salon du Mai”, Grand Palais de Champs Elysees, Ομαδική των Γάλλων καλλιτεχνών (εύφημος μνεία)
1973. Ντωβίλ, Γαλλία, Διεθνής Έκθεση Ζωγραφικής της Ντωβίλ (μεταξύ των 15 τελικών υποψηφίων για το Χρυσό της Ρώμης)
1980. Μοντρεάλ, Πανεπιστήμιο του McGill – ομαδική
1985. Μοντρεάλ, Αίθουσα του ΕΟΤ – ατομική
1986. Μοντρεάλ, Αίθουσα Αδελφότητος Κεφαλλήνων – ατομική
1986. Τορόντο, Αίθουσα του ΕΟΤ – ατομική
1994. Αγρίνιο, Πνευματικό Κέντρο του Δήμου – ομαδική
2002-04.Αθήνα, Αμερικάνικο Κολέγιο Ελλάδος (DEREE) – ομαδική
2007. Πλωμάρι και Μυτιλήνη, Λέσβου – Ατομική
2018 . 24Γράμματα, “Οι Μορφές του Κόσμου”, Χαλάνδρι
2019. Δημοτική Πινακοθήκη Κορίνθου
2024.Παλαιά Δημοτική Αγορά Αγρινίου – ομαδική
2026. Παλαιά Δημοτική Αγορά Αγρινίου – ατομική
ΕΚΘΕΣΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΠΑΛΑΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΣΙΤΑΡΑΛΩΝΑ 1965 ΧΑΡΑ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ
