Δεν είναι μια παράσταση για την πολιτική. Είναι μια παράσταση για την ευθύνη.
Για τις σιωπές, τις παραλείψεις και τις μικρές καθημερινές ήττες που, όταν συσσωρεύονται, γίνονται συλλογική αποτυχία. Το «Εκτός Ύλης reloaded» δεν ζητά απαντήσεις ούτε υπόσχεται λύσεις· ζητά κάτι δυσκολότερο: σκέψη, αυτοκριτική, αλήθεια.
Ο Γεράσιμος Σκιαδαρέσης δεν μιλά ως «πρωταγωνιστής» ενός έργου, αλλά ως άνθρωπος που έχει επιλέξει να μην συμβιβαστεί με την ευκολία της σιωπής. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο λόγος του παραμένει καθαρός, χωρίς ωραιοποιήσεις και χωρίς εκπτώσεις: για την τέχνη που δεν αλλάζει τον κόσμο, αλλά μπορεί να αλλάξει ανθρώπους· για την πολιτική συγγνώμη που σπάνια λέγεται όταν πρέπει· για τη μειοψηφία που επιμένει να κοιτά μπροστά, ακόμη κι όταν οι πολλοί επιλέγουν το ασφαλές.
Μια συνομιλία που δεν μένει «εντός ύλης», αλλά την ξεπερνά.
- Η παράσταση είναι ταυτισμένη με τη φράση: “το πρόβλημα ξεκινά όταν η αξία του κοστουμιού ξεπερνά την αξία του ανθρώπου”. Εσείς, ως ηθοποιός που “φοράτε” ξένα κοστούμια δεκαετίες τώρα, πώς προστατεύετε τον δικό σας “άνθρωπο” από το να μην γίνει “ύλη” προς κατανάλωση;
– Δεν ξέρω αν έχω γίνει κι εγώ «ύλη κατανάλωσης», πιθανόν και να έχω γίνει. Ωστόσο, αυτό που σίγουρα προσπαθώ να κάνω είναι να διαφυλάξω μέσα μου τους λόγους οι οποίοι με ώθησαν να γίνω ηθοποιός και να κρατήσω μέσα μου αυτό το παιδί που πίστευε σε κάποια ιδανικά, σε κάποιες αξίες. Αυτό προσπαθώ να διαφυλάξω με καθημερινή δουλειά και με καθημερινή προσπάθεια, γιατί οι πειρασμοί και οι ωθήσεις σε συμβιβασμό είναι συνεχώς τεράστιες. Οπότε θα πρέπει κανείς να έχει αντιστάσεις προκειμένου να μην την «πατήσει». Το πώς θα το καταφέρνουμε, βέβαια, είναι ένα άλλο ζήτημα.
- Η παράσταση έχει παιχτεί στη Βουλή μπροστά σε πολιτικούς, αλλά και σε θέατρα μπροστά σε πολίτες. Πού νιώσατε μεγαλύτερη αμηχανία ή αποδοχή; Στα μάτια εκείνων που ταυτίζονται με τον θύτη ή εκείνων που νιώθουν θύματα;
-Ασυζητητί, βέβαια, στα μάτια των θεατών. Οι βουλευτές ήταν, είναι και θα είναι πολύ κακοί θεατές. Συνήθως ασχολούνται με τα κινητά τους και έρχονται μόνο για τυπικούς λόγους, για να φωτογραφηθούν κλπ.
Εννοείται ότι παίζουμε για τους θεατές. Η παράσταση στη Βουλή ήταν απλώς, αν θέλετε, ένα όνειρο: να ακουστεί αυτός ο λόγος εκεί μέσα, θεωρώντας ότι κατά κάποιο τρόπο “καθαγιάζει” και λίγο τον χώρο. Σαν να έρχεται ο παπάς και να κάνει τον αγιασμό στο καινούργιο σπίτι — κάπως έτσι. Και είχε μία ιδιαίτερη μαγεία και γοητεία για τον ηθοποιό το να παίξει στον φυσικό χώρο που αρμόζει σε αυτό το έργο.
- Αν βγάζατε το κοστούμι του υπουργού και μιλούσατε ως Γεράσιμος, υπάρχει κάτι στην ελληνική κοινωνία του 2026 που θεωρείτε ότι είναι εντελώς “εκτός ύλης”, κάτι που έχουμε ξεχάσει να διδάσκουμε ή να ζούμε;
– Νομίζω ότι και ως Γεράσιμος θα έλεγα ακριβώς τα ίδια. Θα πίστευα ακριβώς τα ίδια. Ένας από τους λόγους που συνεχίζω να κάνω αυτή την παράσταση μετά από τόσο καιρό, και που μου κρατάει το ενδιαφέρον αμείωτο, είναι γιατί πραγματικά ταυτίζομαι σχεδόν 100% με τις απόψεις που εκφράζει το έργο.
- Το έργο μιλά για μια τελευταία ευκαιρία αλήθειας που δεν βλέπουμε συχνά στην πολιτική. Σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι σήμερα ο κόσμος είναι έτοιμος όχι απλώς να «ακούσει», αλλά να αλλάξει;
– Ο κόσμος ποτέ δεν θα είναι έτοιμος να αλλάξει. Αυτό είναι γεγονός. Πάντα θα υπάρχει, όμως, μία μειοψηφία που θα θέλει να αλλάξει και που θα κοιτά μπροστά, αφήνοντας πίσω οτιδήποτε δεν μας ωφελεί ως κοινωνία κλπ. Θεωρώ, λοιπόν, ότι αυτή είναι η ελπίδα μου. Σε αυτούς απευθύνομαι. Γιατί μεγάλες πιθανότητες αλλαγής για τους άλλους δεν νομίζω ότι υπάρχουν. Γενικά, ο κόσμος και η κοινωνία — όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά παντού — προτιμά να πατάει στα σίγουρα, στα σταθερά, παρά να τολμήσει να κάνει ένα βήμα μπροστά. Το έχει δείξει η ιστορία. Το έχουν δείξει πολλά πράγματα. Δύσκολα γίνονται αυτά τα βήματα μπροστά.
- Σε μια εποχή που πολλοί αναζητούν απαντήσεις στις τέχνες, πώς αξιολογείτε τον ρόλο του θεάτρου: ως καθρέφτη, ως καταφύγιο ή ως προτροπή για δράση;
– Κοιτάξτε, η τέχνη και το θέατρο δεν μπορούν να δώσουν λύσεις σε κανένα πρόβλημα. Αυτό που μπορούν να κάνουν σίγουρα είναι να μας κάνουν λίγο καλύτερους ανθρώπους, λίγο περισσότερο σκεπτόμενους ανθρώπους, και να μας ξεκουράσουν από τα καθημερινά μας προβλήματα, από τις πληγές και τα βάσανα που βλέπουμε γύρω μας· να μας διασκεδάσουν, πιθανόν, να μας ψυχαγωγήσουν. Ιδανικά, το θέατρο για μένα θα έπρεπε να είναι και ένα μάθημα στα σχολεία, με την έννοια ότι η ανάλυση χαρακτήρων, η αποδοχή των άλλων, το ψάξιμο των αιτίων του γιατί κάποιος ενεργεί έτσι και όχι αλλιώς, όλα αυτά θεωρώ ότι θα έπρεπε να είναι μέρος μιας εκπαίδευσης γενικότερα. Σε μια ιδανική κοινωνία. δηλαδή, θεωρώ ότι το θέατρο θα έπρεπε να είναι ένα από τα βασικά μαθήματα που θα διδάσκεται από το Δημοτικό.
- Αν ο χαρακτήρας που ερμηνεύετε μπορούσε να απευθύνει ένα μήνυμα σε νέους ανθρώπους που σήμερα σκέφτονται να ασχοληθούν με την πολιτική ή την ηθική δημόσια δράση, ποιο θα ήταν αυτό;
– Στην ερώτηση αυτή την απάντηση τη δίνει το ίδιο το έργο, με τα λόγια του συγγραφέα, όπου ο ήρωας απευθύνεται στους νέους και τους λέει ότι έχετε μια μεγάλη πρόκληση μπροστά σας: να αλλάξετε συθέμελα αυτή την κοινωνία, να δημιουργήσετε ένα νέο περιβάλλον με δικαιοσύνη, με αξιοκρατία, με ισορροπία, με αλήθεια· όλα αυτά τα πράγματα που λείπουν από τη σημερινή. Αυτά θα τους έλεγα κι εγώ. Βεβαίως, με τα λόγια δεν πετυχαίνει κανείς τίποτα. Θεωρώ ότι η απάντηση σε όλα αυτά είναι η παιδεία. Μόνο με μια ουσιαστική αλλαγή στην παιδεία θα δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις για να βγουν οι νέοι αυριανοί πολίτες πολύ πιο σκεπτόμενοι, πολύ πιο ουσιαστικοί και παρεμβατικοί, με την έννοια ότι δικαιούνται να χειρίζονται τη ζωή τους και να μην χειραγωγούνται. Και αυτή είναι η μοναδική μας ελπίδα. Το να το πεις απλώς αυτό ως μια συμβουλή και να το περάσεις στους νέους δεν νομίζω ότι θα πιάσει. Γενικά, οι συμβουλές δεν είναι και ό,τι καλύτερο. Η εμπειρία ζωής είναι το καλύτερο και οι προϋποθέσεις που δίνονται από μια εκπαίδευση.
Ο λόγος του Γεράσιμου Σκιαδαρέση δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Στέκεται, όμως, ως υπενθύμιση ευθύνης, ατομικής και συλλογικής. Σε μια εποχή που οι βεβαιότητες μοιάζουν πιο ασφαλείς από την αλήθεια, το «Εκτός Ύλης reloaded» καλεί τον θεατή να σταθεί απέναντι στον εαυτό του χωρίς άλλοθι.
Το έργο παρουσιάζεται σε μια περίοδο όπου ο δημόσιος λόγος δοκιμάζεται και ίσως γι’ αυτό παραμένει επίκαιρο.
Μαριάννα Ζαμπάρα
