Μια πρωτοβουλία που ξεπερνά τα όρια μιας σχολικής δράσης και αγγίζει τον πυρήνα της ιστορικής και πολιτιστικής ταυτότητας της πόλης ανέπτυξαν οι μαθητές του 5ου Γυμνασίου Αγρινίου. Το 15μελές του σχολείου κατέθεσε ψήφισμα στο Δημοτικό Συμβούλιο Νέων του Δήμου Αγρινίου, ζητώντας την ουσιαστική ανάδειξη του αρχαίου Αγρινίου, της αρχαίας αιτωλικής πολιτείας που εντοπίζεται νότια του οικισμού Διαμανταίικα και περίπου 1 χλμ δυτικά από την περιοχή του Αγίου Κωνσταντίνου, λίγα μόλις χιλιόμετρα από το σύγχρονο αστικό κέντρο.
Η πρόταση των μαθητών είναι συγκεκριμένη και τεκμηριωμένη. Περιλαμβάνει τη διαμόρφωση του χώρου με διαδρόμους, σημάνσεις και βασικές υποδομές επισκεψιμότητας, τη σύνδεση των δύο βασικών θέσεων όπου υπάρχουν εμφανή αρχαιολογικά κατάλοιπα —της αγοράς και του λόφου με τα τείχη— ώστε να αποκτά ο επισκέπτης ενιαία εικόνα του χώρου, καθώς και τη δημιουργία ενημερωτικού φυλλαδίου για τις ανασκαφές και τα ευρήματα, το οποίο να αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του Δήμου και να διανεμηθεί στα σχολεία.
Ένας υπαρκτός αλλά «αόρατος» αρχαιολογικός χώρος
Αφορμή για τη μαθητική κινητοποίηση στάθηκε, όπως μας εξήγησε ο διευθυντής του σχολείου, φιλόλογος και γνώστης του αρχαίου Αγρινίου κ. Ευθύμιος Αδάμης, η διαπίστωση ότι ο αρχαιολογικός αυτός χώρος παραμένει άγνωστος ακόμη και στους κατοίκους της πόλης.
Όπως ανέφερε, όταν πρότεινε στους μαθητές να επισκεφθούν το αρχαίο Αγρίνιο στο πλαίσιο της πολιτειότητας και της πολιτιστικής εκπαίδευσης, κανένας δεν γνώριζε την ύπαρξή του. Το ίδιο συνέβαινε και με τους περισσότερους εκπαιδευτικούς. Κι όμως, τη δεκαετία του 1990 υπήρχε έντονη κινητικότητα γύρω από τον χώρο, με φορείς, πολιτικούς και αυτοδιοικητικούς να αναγνωρίζουν ότι πρόκειται για μια σημαντική αρχαιολογική θέση που χρήζει ανάδειξης.
Το 1992 εκδίδεται το ΦΕΚ 506, με το οποίο χαρακτηρίζεται επίσημα ο αρχαιολογικός χώρος του αρχαίου Αγρινίου σε δύο βασικές θέσεις. Η πρώτη βρίσκεται προς τον Άγιο Κωνσταντίνο, βγαίνοντας από τον οικισμό προς τα Διαμαντέικα, σε λοφίσκο όπου εντοπίζεται τμήμα του τείχους της αρχαίας πόλης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο αρχαιολόγος Ιωάννης Μηλιάδης, εντός του τείχους υπήρχαν και οικίες. Σήμερα, παρά τον πρόσφατο καθαρισμό που έγινε με αφορμή τη σχολική δράση, η πρόσβαση παραμένει προβληματική.
Η δεύτερη θέση είναι αυτή όπου πραγματοποιήθηκαν οι ανασκαφές του Μηλιάδη ήδη από το 1927. Πρόκειται για περιοχή που είχε απασχολήσει την επιστημονική κοινότητα από νωρίς, καθώς θεωρούνταν πιθανή θέση της αρχαίας πολιτείας, αν και τα ορατά κατάλοιπα ήταν περιορισμένα.
Οι πρώτες ανασκαφές και η ταύτιση της πόλης
Όπως μας είπε ο κ. Αδάμης, το 1927, σε μια περίοδο οικονομικής ευρωστίας για το Αγρίνιο λόγω της καπνοκαλλιέργειας, ο τότε δήμαρχος Παναγόπουλος ανέθεσε στον αρχαιολόγο Ιωάννη Μηλιάδη να διερευνήσει αν η πόλη διαθέτει αρχαίο παρελθόν. Ο Μηλιάδης, εξετάζοντας την ευρύτερη περιοχή προς τη Βλαχέρνα στη μεγάλη Χώρα, εντόπισε πύργο παρατήρησης που ήλεγχε στρατηγικά σημεία όπως το Αγγελόκαστρο, το Λιγοβίτσι και τον Βλοχό. Το εύρημα αυτό τον οδήγησε στο συμπέρασμα ότι χαμηλότερα θα έπρεπε να υπάρχει μια σημαντική πολιτεία.
Οι ανασκαφές που ακολούθησαν στην περιοχή έφεραν στο φως μεγάλο τμήμα τείχους. Χαμηλότερα, κοντά στο σημερινό ΕΠΑΛ, εντοπίστηκε η αρχαία αγορά, ενώ τα τείχη βρίσκονται σε υψηλότερο επίπεδο. Ο Μηλιάδης διατύπωσε επίσης υποθέσεις για τη θέση του νεκροταφείου, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό επιβεβαιώθηκαν αργότερα.
Απαλλοτριώσεις, εγκατάλειψη και χαμένες ευκαιρίες
Μετά το 1992 ξεκίνησε η διαδικασία απαλλοτριώσεων τόσο στον λόφο όσο και στην περιοχή της αγοράς, σε έκταση που ανήκε σε δύο διαφορετικούς ιδιοκτήτες. Το γεγονός αυτό, όπως υπογραμμίζει ο κ. Αδάμης, δείχνει ότι η αρχαιολογική υπηρεσία της εποχής ήταν απολύτως πεπεισμένη πως πρόκειται για μια σημαντική αρχαία πολιτεία με αξιόλογα ευρήματα.
Ωστόσο, ο χώρος δεν απέκτησε ποτέ τις απαραίτητες υποδομές: καθαρισμό, προσβασιμότητα, στάθμευση, ενοποίηση των δύο βασικών θέσεων και, κυρίως, συστηματικές ανασκαφές. Σε ορισμένα σημεία έγιναν μόνο αποσπασματικές παρεμβάσεις, ενώ σήμερα η πρόσβαση δυσχεραίνεται από περιφράξεις και ιδιοκτησιακά ζητήματα. Στον λόφο διακρίνονται δομές που παραπέμπουν σε δημόσια κτίρια, χωρίς όμως να έχουν ερευνηθεί.
Ένας χώρος με δυναμική και σαφή ταυτότητα
Όπως επισημαίνει ο κ. Αδάμης, η απουσία επιγραφικού ευρήματος δεν αναιρεί τη σημασία του χώρου. Μια πολιτεία αυτού του μεγέθους είναι σχεδόν βέβαιο ότι διέθετε θέατρο, το οποίο πιθανότατα βρίσκεται σε χαμηλότερους λόφους, καθώς και οργανωμένο νεκροταφείο. Σε τέτοιους χώρους εντοπίζονται συχνά επιγραφές ή επαναχρησιμοποιημένα δομικά υλικά, που μπορούν να δώσουν κρίσιμα στοιχεία ταυτότητας.
Παράλληλα, ευρήματα έχουν εντοπιστεί και μέσα στη σημερινή πόλη του Αγρινίου —στη Μελεάγρου, στο Πάρκο, στη Σμύρνης και απέναντι από το Μουσείο— γεγονός που ενισχύει την υπόθεση ότι μεταγενέστερες φάσεις της αρχαίας πόλης βρίσκονται κάτω από τον σύγχρονο αστικό ιστό.
Από τη σχολική δράση στη δημόσια συζήτηση
Η πρωτοβουλία του 5ου Γυμνασίου ξεκίνησε από μια επίσκεψη στον χώρο, η οποία διακόπηκε για λόγους ασφάλειας. Αυτό οδήγησε σε δημόσια παρέμβαση, στην κατάθεση του ψηφίσματος και στον σχεδιασμό μαθητικού συνεδρίου με θέμα «Τοπικά μνημεία και ανάδειξη της αρχαίας Ιστορίας», με επιστημονική επιτροπή πανεπιστημιακών και συμμετοχή σχολείων από όλη τη χώρα, που προγραμματίζεται για τις 26, 27 και 28 Μαρτίου.
Αιτήματα για συνεργασία και για την έκδοση ενημερωτικού φυλλαδίου έχουν υποβληθεί προς την αρχαιολογική υπηρεσία, χωρίς μέχρι στιγμής ανταπόκριση, όπως και πρόσκληση προς την υπουργό Πολιτισμού.
Το Δημοτικό Συμβούλιο Νέων στηρίζει το ψήφισμα και προωθεί την ανάδειξη του αρχαίου Αγρινίου
Από την πλευρά του Δημοτικού Συμβουλίου Νέων, η πρωτοβουλία των μαθητών του 5ου Γυμνασίου Αγρινίου έχει ήδη λάβει επίσημη θεσμική υπόσταση. Όπως μας ανέφερε ο πρόεδρός του, Στέφανος Φαφούτης, το Δημοτικό Συμβούλιο Νέων υιοθέτησε το ψήφισμα σε προηγούμενη τακτική συνεδρίασή του, έπειτα από την ανάπτυξη του θέματος από το 15μελές Συμβούλιο του σχολείου, αναγνωρίζοντας τόσο τη σημασία της πρότασης για την ανάδειξη του αρχαίου Αγρινίου όσο και τη θετική συμβολή των μαθητών στον δημόσιο διάλογο.
Σε θεσμικό επίπεδο, τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν τη διαβίβαση του ψηφίσματος στο Δημοτικό Συμβούλιο Αγρινίου και στους αρμόδιους φορείς, παρουσία των μελών του 15μελούς Συμβουλίου, ώστε το αίτημα να αναδειχθεί περαιτέρω και να αποκτήσει συνέχεια. Παράλληλα, το Δημοτικό Συμβούλιο Νέων προτίθεται να αναλάβει πρωτοβουλίες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της τοπικής κοινωνίας, ενώ δηλώνει ότι θα παρακολουθεί την εξέλιξη του ζητήματος και θα στηρίζει κάθε σχετική ενέργεια στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, λειτουργώντας ως θεσμικός εκφραστής της φωνής των νέων.
Όπως επισημαίνει ο κ. Φαφούτης, υπάρχει σαφής πρόθεση συνεργασίας με τον Δήμο Αγρινίου για την εξέταση κοινών δράσεων, όπως αυτοψία στον χώρο ή ενέργειες ενημέρωσης, με στόχο οι πρωτοβουλίες αυτές να έχουν απτό και ουσιαστικό αποτέλεσμα μέσα από θεσμική συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στο γεγονός ότι το αίτημα για την ανάδειξη του αρχαίου Αγρινίου προέρχεται από νέους ηλικίας μόλις 14 και 15 ετών. Όπως σημειώνει, πρόκειται για μια σαφή ένδειξη ενεργού συμμετοχής και συνείδησης απέναντι στην ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου, που δείχνει ότι οι νέοι δεν αδιαφορούν, αλλά ενδιαφέρονται ουσιαστικά για το παρόν και το μέλλον της πόλης. Τέτοιες πρωτοβουλίες, όπως τονίζει, μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στον δημόσιο διάλογο και να ενισχύσουν τη στάση του Δήμου, υπενθυμίζοντας τη σημασία του χώρου και την ανάγκη θεσμικής μέριμνας.
Σε κάθε περίπτωση, η πρωτοβουλία των μαθητών επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ζήτημα που αφορά άμεσα την ταυτότητα του Αγρινίου: έναν αρχαιολογικό χώρο με ιστορικό βάθος, επιστημονική τεκμηρίωση και αναξιοποίητο δυναμικό, που περιμένει να πάψει να είναι «αόρατος».
Μαριάννα Ζαμπάρα, Φιλόλογος MSc
5ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΑΓΡΙΝΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΝΕΩΝ ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΑΔΑΜΗΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΦΑΦΟΥΤΗΣ
