Η ιστορία του Αγρινίου είναι άρρηκτα δεμένη με τον πολιούχο του, τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Χριστόφορο. Μια σχέση βαθιά, ιστορική και βιωματική, η οποία αποτυπώνεται με λεπτομέρεια στο βιβλίο του θεολόγου και τ. Λυκειάρχη κ. Ιωάννη Κωστάκη «Άγιος Χριστόφορος Αγρινίου: Η ιστορία δύο Ναών».
Μέσα από ιστορικά στοιχεία, εκκλησιαστικά αρχεία, πρακτικά συνεδριάσεων και μαρτυρίες, ο συγγραφέας φωτίζει την πορεία των δύο ναών του Αγίου Χριστοφόρου, του παλαιού και του νέου, αλλά και τον ιδιαίτερο δεσμό που ανέπτυξαν οι Βραχωρίτες και αργότερα οι Αγρινιώτες με τον προστάτη τους.
Το Βραχώρι και οι πρώτοι ναοί
Όπως αναφέρει ο Ιωάννης Κωστάκης, ήδη στα χρόνια πριν από την Επανάσταση του 1821 το Βραχώρι διέθετε έντονο χριστιανικό στοιχείο, με χιλιάδες χριστιανούς κατοίκους και δύο βασικούς ναούς σε λειτουργία: τον Άγιο Δημήτριο και τον Άγιο Χριστόφορο, ο οποίος αποτελούσε μετόχι της Μονής Προυσού.
Οι χριστιανοί του Βραχωρίου, παρά τη σκλαβιά, «δεν είχαν απωλέσει την εθνικήν συνείδησιν», ενώ γύρω από τους δύο ναούς αναπτύχθηκαν οι πρώτες χριστιανικές συνοικίες της πόλης.
Ο παλαιός Άγιος Χριστόφορος και η σχέση με τον κάμπο
Ο αρχικός ναός του Αγίου Χριστοφόρου τοποθετείται, σύμφωνα με τον συγγραφέα, στα τέλη του 18ου αιώνα, ενώ ο σημερινός παλαιός ναός έλαβε τη μορφή του στα μέσα του 19ου αιώνα. Ο ναός ανεγέρθηκε στα ανατολικά της πόλης, σε σημείο που δεν επιλέχθηκε τυχαία.
Σύμφωνα με το βιβλίο, η επιλογή της θέσης συνδέθηκε άμεσα με την καθημερινότητα των καπνοκαλλιεργητών και τον διαρκή φόβο της χαλαζόπτωσης, που μπορούσε να αφανίσει μέσα σε λίγα λεπτά τον κόπο ολόκληρης χρονιάς.
«Το παγερό βόλι του ουρανού έπεφτε πάνω στο πλατύφυλλο και θραψερό φυτό και το τσάκιζε», παραθέτει ο συγγραφέας από μαρτυρία του Κ. Τριανταφυλλίδη, περιγράφοντας την αγωνία των παραγωγών της περιοχής.
Οι κάτοικοι πίστευαν βαθιά ότι ο Άγιος Χριστόφορος προστάτευε από τις θεομηνίες και ιδιαίτερα από το χαλάζι. Γι’ αυτό και, όπως σημειώνει ο Ιωάννης Κωστάκης, θέλησαν να υψώσουν στα ανατολικά της πόλης έναν «φύλακα», ώστε να προστατεύει τον κάμπο και τις καλλιέργειες.
Η λαϊκή αυτή πίστη στηριζόταν και σε παλαιό Συναξάρι, σύμφωνα με το οποίο ο Άγιος, πριν από το μαρτύριό του, προσευχήθηκε ώστε όσοι τον τιμούν να προστατεύονται από «χάλαζα», «θυμό» και καταστροφές της φύσης.
Η ιστορία και η αρχιτεκτονική του παλαιού ναού
Ο σημερινός παλαιός ναός οικοδομήθηκε μεταξύ 1846 και 1849 και αποτελεί, σύμφωνα με τον συγγραφέα, «το μοναδικό δείγμα ναοδομικής αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα» που διασώζεται στην περιοχή του Αγρινίου.
Χτισμένος με πέτρα και επηρεασμένος από τη λαϊκή ηπειρώτικη τεχνοτροπία, περιβαλλόταν από δάσος, ελαιώνες και αμυγδαλιές, ενώ γύρω του αναπτύχθηκε και το πρώτο ενοριακό κοιμητήριο της πόλης.
Ο ναός, όπως καταγράφεται στο βιβλίο, περιβαλλόταν από φυσικό τοπίο ιδιαίτερης ομορφιάς, με πέτρινα γεφύρια, πηγές και νερά που έτρεχαν νότια του ναού, ενώ η περιοχή ήταν γνωστή με την ονομασία «Στα Γεφυράκια».
Η ανάγκη για έναν νέο ναό
Με την ανάπτυξη του Αγρινίου, ο παλαιός Άγιος Χριστόφορος θεωρήθηκε πλέον απομακρυσμένος από το κέντρο της πόλης και ήδη από το 1911 ξεκίνησαν οι διαδικασίες για την ανέγερση νέου ναού, «ευρυχωροτέρου και εν καταλλήλω θέσει».
Τα πρακτικά της εποχής, που παραθέτει ο Ιωάννης Κωστάκης, αποτυπώνουν με συγκινητικό τρόπο την αγωνία των ανθρώπων της ενορίας, οι οποίοι παραδέχονταν ότι το εγχείρημα απαιτούσε «πολλαί χιλιάδες δραχμών», χωρίς όμως να χάνουν την πίστη τους πως «μεγαλοπρεπής υψωθεί ο Ναός».
Σημαντικό ρόλο στην απόφαση έπαιξε και το γεγονός ότι πολλοί ηλικιωμένοι ενορίτες δυσκολεύονταν να προσεγγίσουν τον παλαιό ναό, ιδιαίτερα τον χειμώνα και το καλοκαίρι.
Ο νέος Άγιος Χριστόφορος και ο μεγάλος αγώνας
Ο νέος ναός άρχισε να θεμελιώνεται τη δεκαετία του 1920, μέσα σε δύσκολες εποχές, με πολέμους, φτώχεια και τη Μικρασιατική Καταστροφή να βαραίνουν τη χώρα.
Παρ’ όλα αυτά, οι εργασίες συνεχίστηκαν χάρη σε εράνους, δωρεές, λαχειοφόρους αγορές και προσφορές απλών ανθρώπων.
«Το όνειρο όλων των ενοριτών» άρχισε σταδιακά να γίνεται πραγματικότητα.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον παπα-Αποστόλη, τον ιερέα Απόστολο Φαφούτη, τον οποίο ο συγγραφέας παρουσιάζει ως την «ψυχή και καρδιά» της προσπάθειας.
Ο παπα-Αποστόλης, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, «ζητιάνευε για τον αφέντη του», γυρίζοντας στους δρόμους του Αγρινίου για να συγκεντρώσει χρήματα, καπνό, υλικά και κάθε πιθανή προσφορά για την ολοκλήρωση του ναού.
«Μοιράζει αγάπη. Σκορπάει στοργή. Αγκαλιάζει τα ορφανά. Παρηγορεί τους πονεμένους. Γίνεται τοις πάσι τα πάντα», γράφει ο Ιωάννης Κωστάκης.
Τα εγκαίνια και η ολοκλήρωση του ναού
Τα εγκαίνια του νέου ναού πραγματοποιήθηκαν στις 20 Μαρτίου 1938 μέσα σε κλίμα μεγάλης συγκίνησης και λαμπρότητας.
«Χιλιάδες λαού κατακλύζουν τον χώρο», σημειώνει ο συγγραφέας, ενώ ο παπα-Αποστόλης, συγκλονισμένος, προσευχόταν: «Τούτον τον οίκον στερέωσον Κύριε».
Ακολούθησαν δεκαετίες συνεχών εργασιών, επεκτάσεων, επισκευών και αγιογραφήσεων, καθώς ο ναός αντιμετώπισε ακόμα και σοβαρές ζημιές από σεισμούς.
Με τη βοήθεια δωρητών, ερανικών επιτροπών και εθελοντών, ο ναός απέκτησε σταδιακά τη σημερινή του μορφή, ενώ συνεχίστηκαν οι παρεμβάσεις τόσο στον νέο όσο και στον παλαιό Άγιο Χριστόφορο.
Οι άνθρωποι πίσω από την ιστορία
Ξεχωριστή είναι και η αναφορά του συγγραφέα στους απλούς ανθρώπους που βοήθησαν αθόρυβα το έργο της Εκκλησίας.
Ανάμεσά τους ο καπνεργάτης Δημήτρης Καρανταλής, που έγραψε σε αίτησή του προς το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο:
«Παρακαλώ να προσέχω το δάσος, την εκκλησίαν, τον περίβολο γύρω από την εκκλησίαν και δι’ αυτήν την εργασίαν δεν έχω καμίαν απαίτησιν, την προσφέρω δωρεάν».
Η ιστορία των δύο ναών του Αγίου Χριστοφόρου δεν είναι μόνο εκκλησιαστική ή αρχιτεκτονική. Είναι η ίδια η ιστορία του Αγρινίου, των ανθρώπων του, των αγωνιών, της πίστης και της συλλογικής μνήμης μιας ολόκληρης πόλης που εξακολουθεί να τιμά με ιδιαίτερη ευλάβεια τον πολιούχο και προστάτη της.
ΑΓΙΟΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΒΙΒΛΙΟ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΩΣΤΑΚΗΣ ΟΙ ΔΥΟ ΝΑΟΙ ΠΟΛΙΟΥΧΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ
