«Καλό Φθινόπωρο», «καλό Χειμώνα»! Μια ευχή που στους φιλαναγνώστες αρέσει ιδιαίτερα γιατί αυτές οι εποχές – ιδίως η δεύτερη – προσφέρονται για αναζήτηση νέων – εκδοτικά – βιβλίων και για το διάβασμά τους με περισσότερη αυτοσυγκέντρωση. Αλλά και για όσους προτιμούν ήσυχα καλοκαίρια, μακριά από την τύρβη και την θορυβώδη εκτόνωση, και σ’ αυτή την εποχή το διάβασμα ενός βιβλίου μπαίνει στις προτεραιότητές τους. Προσωπικά, αυτό το καλοκαίρι επέλεξα να διαβάσω το μυθιστόρημα του συμπατριώτη μας ποιητή και μυθιστοριογράφου Κωνσταντίνου Παπαθανασίου: «Δέμφις». Γνώριζα από την παρουσίασή του ότι πρόκειται για μυθιστόρημα με περιεχόμενο που απλώνεται στις αποχρώσεις του ιστορικού, αστυνομικού, κοινωνικού φάσματος. Δεν είναι στις προτεραιότητές μου τα αστυνομικά, όμως τρεις λόγοι επέτειναν την αγωνία μου να το διαβάσω: πρώτον, το ότι τον Κωνσταντίνο Παπαθανασίου τον πρωτογνώρισα ως πολύ καλό ποιητή και ως εκ τούτου η περιέργειά μου να τον γνωρίσω και ως πεζογράφο ενισχύθηκε, δεύτερον το ότι ο «μύθος» της αφήγησης αφορά καθαρά αρχαιολογικό θέμα, και μάλιστα της περιοχής μας – πόσοι τάχα από εμάς θυμούνται τις λέξεις «Δέμφις»και «Αγραίοι»; – και τρίτον το ότι επιδιώκω να διαβάζω πάντα τους συντοπίτες μου δημιουργούς, και μάλιστα έναν νέο σε ηλικία δημιουργό που, όπως γράφει στο βιογραφικό του «Η Δέμφις είναι η πρώτη του απόπειρα να διασχίσει αχαρτογράφητα νερά ιστορίας, μυθοπλασίας και μαθηματικής σκέψης».
Με συνεπήρε από τις πρώτες του σελίδες και στη συνέχεια με κείνες που νοερά με πήγαιναν στην περιοχή των Αγραίων, στην ανασκαφή του τάφου του βασιλιά των Αγραίων Σαλύνθιου σε σκοτεινές για την Ελλάδα εποχές, στης αρχαιοκαπηλίας τα σκοτεινά και βρώμικα μονοπάτια, στο κυνήγι θησαυρών – ενός χρυσού ελαφιού εδώ που ήταν «κτέρισμα» στον τάφο του Σαλύνθιου……. Αφήνω τις λεπτομέρειες στην περιέργεια και αγωνία του αναγνώστη. Η μυθοπλασία που πέτυχε ο συγγραφέας είναι εξαιρετική, κι αυτό το εξομολογούμαι όχι ως κριτικός – δεν έχω καμία σχέση με κριτική μυθιστορήματος – , αλλά ως απλή αναγνώστρια. Πέτυχε να εμπλέξει τόσα πρόσωπα και να περιπλέξει με τη δράση τους τόσα γεγονότα, όσα αρκούσαν για να φωτίσει το πάθος κάποιων επιστημόνων για την αρχαιολογία και την ανακάλυψη αρχαίων θησαυρών κάτω από αντίξοες συνθήκες, κοινωνικές και πολιτικές – ακόμη και επιβίωσης – , τις διαστάσεις της αρχαιοκαπηλίας σε παγκόσμιο επίπεδο και την εμπλοκή σ’ αυτή προσώπων και παραγόντων υψηλά ιστάμενων σε κοινωνικοπολιτικούς θεσμούς , τις επικρατούσες πολιτικές συνθήκες της εποχής που αριστοτεχνικά ο συγγραφέας τις “εκμεταλλεύεται” για να κατακεραυνώσει τον Ναζισμό, τα πλοκάμια του και το ανελέητο ανθρωποκυνηγητό του, αλλά και την ματαιοδοξία κάποιων να γεμίσουν την «άδεια» ζωή τους με θησαυρίσματα που δεν τους ανήκουν γιατί, απλά, είναι μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς. Εντυπωσιακό το «εύρημά του» να καταδείξει πώς κάποιοι από αυτούς αυτοπαγιδεύονται στην πλάνη τους και στην ματαιοδοξία τους.
Όλα τα παραπάνω ο συγγραφέας τα πετυχαίνει με τον ρεαλισμό που απαιτεί ένα τέτοιο μυθιστόρημα, με τις εκπλήξεις και ανατροπές που ενώνουν με αριστοτεχνικό τρόπο κενά, σκοτεινά σημεία της ζωής των «ηρώων», και φωτίζουν τελικά όλον τον κύκλο μέσα στον οποίο και γύρω από τον οποίο πλάθεται ο “μύθος” του μυθιστορήματος. Μου άρεσε πολύ και ο τρόπος με τον οποίο εμπλέκει τον έρωτα, αυτό το αιώνια σταθερό δώρο των θεών προς τον άνθρωπο. Αυτό το στοιχείο, με τον λυρισμό του και την ποιητικότητά του, αμβλύνει τη σκληράδα και ωμή ρεαλιστικότητα που απαιτεί αυτό το είδος μυθιστορήματος σε κάποια σημεία του. Έτσι, με φυσικότητα, παρεισφρέει στην πλοκή η μνήμη της Μεγάλης Ελλάδας με τα τραγούδια της και τους χαρακτήρες ανθρώπων της. Αξιοσημείωτο είναι και το ότι, χωρίς διδακτισμούς, πετυχαίνει την διαχρονικότητα πολλών μηνυμάτων. Τα παραπάνω μού δίνουν την ευκαιρία να ομολογήσω την έκπληξή μου για τον διακριτικό τρόπο με τον οποίο «ο ποιητής» Κωνσταντίνος Παπαθανασίου «φανερώθηκε» μέσα από το μυθιστόρημά του, μπορεί και ασύνειδα. Εξάλλου, η βαθιά φύση του «δημιουργού» δεν κρύβεται. Παραθέτω κάποιους από τους ωραιότερους στίχους που έπλεξε στη σελίδα 556, εκεί που η λατρεμένη του εσωτερική φωνή άρχισε να του υπαγορεύει:
«…Και ότι για να θάλλει κάτι ες αεί έχει προηγηθεί
η λιθαγωγία του από την πιο μυστική του κρύπτη
που δίχως τον χιτώνα φωτός χρονόξοου να επιμελείται
τις έσχατές του λεπτομέρειες, χάσκει στο χείλος κάθε
φανερού γκρεμού εφόσον απ’ τα αγάλματα τα συναισθήματα
της πέτρας αντιλαμβάνεσαι, όπως με την ποίηση μυρίζεις
τ’ αρώματα της δικαιοσύνης που αναβλύζουν από τις λέξεις,
συναθροιζόμενες στην Εκκλησία του Ιάμβου τους,
…………………………………
«Εκείνο που γίνεται σωστά, ποτέ του δεν τελειώνει».
Εκφράζω τα συγχαρητήριά μου στον αγαπητό Κωνσταντίνο Παπαθανασίου και του εύχομαι έμπνευση για νέες δημιουργίες.
Αναστασία Β. Μήτσου
ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΗΤΣΟΥ, ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ, ΔΕΜΦΙΣ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
