Με αφορμή ένα από τα πιο διαχρονικά τραύματα της συλλογικής μας πορείας, ο Δημήτριος Φ. Ντάουλας καταθέτει έναν στοχασμό που διατρέχει αιώνες ελληνικής ιστορίας. Με λόγο καθαρό και τεκμηριωμένο, φωτίζει πώς η διχόνοια σημάδεψε κρίσιμες στιγμές του έθνους και πώς, αντίστροφα, η ομόνοια υπήρξε πάντα το θεμέλιο της δημιουργίας και της προόδου.
Υπάρχουν λέξεις που βαραίνουν την Εθνική μας ιστορία σαν μολύβι. Η ΔΙΧΟΝΟΙΑ είναι μία από αυτές. Από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη εποχή, σαν σκιά που ξεμακραίνει και ξαναγυρνά, η διχόνοια υπονόμευσε ευκαιρίες, έθρεψε καταστροφικούς εμφυλίους πολέμους και άνοιξε πληγές που άργησαν να κλείσουν. Κι όμως την ίδια στιγμή, οι πιο φωτεινές μας στιγμές γεννήθηκαν όταν τη νικήσαμε για λίγο, όταν προτάξαμε την ΟΜΟΝΟΙΑ απέναντι στον μικροεγωΐσμό και την ολέθρια διαίρεση.
Στην κλασική Ελλάδα οι πόλεις – κράτη έζησαν μια αντιφατική ακμή. Από τη μια, πολιτική και πνευματική άνθηση από την άλλη οι εμφύλιοι πόλεμοι, άρα ο εχθρός εντός των τειχών όπως περιέγραψε με ρεαλισμό και τρόμο ο Θουκιδίδης. Περιέγραψε πως η πόλωση διαλύει τους δεσμούς διαστρέφει τις λέξεις, κάνει το θαρραλέο να μοιάζει με απερίσκεπτο και τη σύνεση με δειλία. Το αποκορύφωμα ήταν ο Πελοποννησιακός Πόλεμος, ένα τιτάνιο, αδελφοκτόνο ξεκαθάρισμα λογαριασμών για είκοσι εφτά ολόκληρα χρόνια 431-404 π.Χ. που άφησε την Ελλάδα εξαντλημένη και σχεδόν κατεστραμμένη. Ακόμη και πριν από αυτό, στους Περσικούς πολέμους, η αδυναμία συντονισμού και οι προδοσίες παραλίγο να τινάξουν στον αέρα αυτή τη συλλογική άμυνα-ώσπου την κρίσιμη στιγμή, υπερίσχυσε η σύμπνοια του «μολών λαβέ» με ένδοξα αποτελέσματα.
Στο Βυζάντιο, ο διχασμός πήρε άλλες μορφές. Διενέξεις αυλικών, θρησκευτικές έριδες, η εικονομαχία που δίχασε την κοινωνία. Στις πιο δύσκολες συγκυρίες, από εξωτερικούς κινδύνους , η εσωστρεφής σύγκρουση έκοβε τους αρμούς της κρατικής αντοχής. Δεν ήταν τυχαίο ότι όταν προείχε η κοινή άμυνα, το κράτος ανέπνεε, όταν κυριαρχούσε η μικροπολιτική και η διχόνοια βάραινε η παρακμή ώσπου φτάσαμε στην αποφράδα ημέρα της άλωσης, Τρίτη 29 Μαΐου 1453, με οδυνηρή συνέπεια τη σκλαβιά των τετρακοσίων ετών.
Στην Τουρκοκρατία, η διχόνοια άλλαξε ξανά πρόσωπο, τοπικές ισορροπίες, ανταγωνισμοί προεστών, αρματολών-κλεφτών και λογίων, διαφωνίες για την τακτική απέναντι στην υψηλή πύλη, όλα αυτά συνυφάνθηκαν με την ανάγκη επιβίωσης. Δίπλα στην αγωνιστικότητα, ανθούσαν οι διαμάχες για εξουσία, το φυτίλι άναβε εύκολα.
Και ύστερα ήρθε το τρισένδοξο 1821. Μια υπέροχη έκρηξη ελευθερίας αλλά και μια οδυνηρή υπενθύμιση του παλαιού μας ελαττώματος. Οι εμφύλιοι του 1823-24 και του 1824-25 δεν ήταν «παρεμπίπτοντα» επεισόδια ήταν τραύματα που αποδυνάμωσαν την Επανάσταση την ώρα που ο αντίπαλος ανασυγκροτούνταν. Πόσες πολιορκίες (με κυριότερη αυτή του Μεσολογγίου) θα είχαν άλλη έκβαση, πόσες θυσίες θα είχαν αποφευχθεί αν οι ηρωΐκοί κατά τα άλλα πρόγονοί μας ήταν μονιασμένοι και συντονισμένοι στον μεγάλο στόχο της απελευθέρωσης της Πατρίδος μας. Ακόμη και αυτός ο Εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός στο υπέροχο ποίημα του ΥΜΝΟΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ και συγκεκριμένα στην 147 στροφή γράφει με καυστικό λόγο, ένεκα των εμφυλίων σπαραγμών κατά τη διάρκεια του ένδοξου αγώνα!
«Μην ειπούν στο στοχασμό τους τα ξένα Έθνη αληθινά
Εάν μισούνται ανάμεσά τους δεν τους πρέπει Ελευθεριά»
Παρ΄ όλα αυτά ακόμη και εκεί είδαμε, ότι όταν η ιστορική ανάγκη το επέβαλε, οι Έλληνες μπόρεσαν να ξαναβρούν κοινό βηματισμό και να θέσουν το Εθνικό πάνω από το προσωπικό.
Στον 19ο αιώνα, το νεαρό κράτος έμαθε να περπατά μ΄ένα πόδι στην Εθνική ολοκλήρωση και το άλλο στις «προστασίες» και τις παρατάξεις, τα «ξενικά κόμματα» (Αγγλικό, Γαλλικό, Ρωσικό) δεν ήταν απλώς επιγραφές, εξέφραζαν πραγματικές γραμμές επιρροής και εγχώριες φατρίες. Ο Εθνικός διχασμός στα χρόνια του πρώτου Παγκοσμίου πολέμου σφράγισε μία ολόκληρη εποχή. Βενιζελικοί και Βασιλικοί ταξινόμησαν τους πολίτες σε αντίπαλα στρατόπεδα με αποτέλεσμα να λυγίσει η Εθνική συνοχή και να πολλαπλασιαστούν τα λάθη ένθεν και ένθεν και να ακολουθήσει αναπόφευκτα η Μικρασιατική καταστροφή με τραγικές συνέπειες.
Ο 20ος αιώνας μας έδωσε το πιο βαθύ ρήγμα. Εκεί που γράψαμε ένδοξες σελίδες στην ιστορία, Έπος του 1940 και ενιαία Εθνική Αντίσταση, ήλθε ο αδελφοκτόνος εμφύλιος πόλεμος του 1946-49. Κανείς δεν βγήκε από εκείνη τη δίνη αλώβητος. Ο αδελφοκτόνος πόλεμος δεν ήταν μόνο πολιτική διαφορά που ξέφυγε, ήταν τραύμα κοινωνικό, οικογενειακό, υπαρξιακό. Οι συνέπειες έζησαν για δεκαετίες, ένα μετεμφυλιακό κράτος με καχυποψία και αποκλεισμούς και αργότερα η δικτατορία του 1967-74 ως στρεβλή απάντηση διακυβέρνησης που βάθυνε κι άλλο την έλλειψη εμπιστοσύνης και με προμετωπίδα το δήθεν Εθνικό συμφέρον οδήγησε στην κατοχή της Κύπρου με οδυνηρές συνέπειες μέχρι και σήμερα. Η Μεταπολίτευση αποκατέστησε τη δημοκρατική ομαλότητα, αλλά δεν εξάλειψε το αντανακλαστικό να διχάζουμε αντί να συνθέτουμε, με πιο κλασικό παράδειγμα τα μπλε και τα πράσινα καφενεία και το χειρότερο δαιμονοποιήσαμε τα αντίστοιχα χρώματα. ΕΛΕΟΣ!
Στη σύγχρονη εποχή, η διχόνοια δεν παίρνει πάντα τη μορφή ανοικτής σύγκρουσης. Συχνά είναι μεταμφιεσμένη σε «θυμό δικαίου». Η οικονομική κρίση και τα μνημόνια της δεκαετίας του 2010 διαχώρισαν τους πολίτες σε «μνημονιακούς» και «αντιμνημονιακούς», ενώ η πανδημία διαίρεσε φίλους και συγγενείς με αφορμή τα εμβόλια και τα μέτρα και ο αντίλογος να εκλαμβάνεται ως εχθρικότητα. Η πόλωση πήρε επικίνδυνες διαστάσεις. Εύλογα λοιπόν γεννάται το ερώτημα: Πως μπορούμε να απαντήσουμε και να θεραπεύσουμε αυτό το όντως μεγάλο ελάττωμα της φυλής μας που το δίχως άλλο το «πληρώσαμε» με εθνικές καταστροφές;
Πρέπει να μάθουμε ότι δεν είναι απαραίτητο να συμφωνούμε σε όλα, χρειάζεται να συμφωνούμε στους βασικούς κανόνες και θεσμούς. Σεβασμός στην αντίθετη άποψη, γόνιμος δημοκρατικός διάλογος, προτεραιότητα στο κοινό συμφέρον και αποδοχή της αρχής της πλειοψηφίας. Να ξαναμάθουμε την τέχνη του πολιτισμένου διαλόγου, όχι ως ευγένεια βιτρίνας, αλλά ως κανόνα λειτουργίας. Να ακούμε χωρίς να απορρίπτουμε εξ αρχής , ούτε να ειρωνευόμαστε την άλλη άποψη, να κρίνουμε ιδέες και όχι πρόσωπα. Να ενισχύουμε τους δημοκρατικούς θεσμούς που χτίζουν εμπιστοσύνη.
Η παιδεία δεν πρέπει να είναι μόνο μετάδοση γνώσεων, ούτε λίστα χρονολογιών, να είναι κατανόηση αιτίων και συνεπειών. Στα σχολεία, στα Γυμνάσια και ιδιαίτερα στα Λύκεια να μιλήσουμε για τη «στάσιν» του Θουκυδίδη, για τον Εθνικό διχασμό, για τον Εμφύλιο πόλεμο, όχι για να αυτομαστιγωθούμε, αλλά για να διδαχθούμε και για να αναγνωρίζουμε τα σημάδια πριν γίνουν ρήγματα. Να μάθουμε στους νέους τη ρητορική της τεκμηρίωσης, τις βασικές αρχές του διαλόγου, για την αξία του «διαφωνώ χωρίς να σε ακυρώνω» πρέπει να μάθουμε όλοι και ιδιαίτερα οι νέοι στους οποίους ανήκει το μέλλον, ότι η διχόνοια συντελεί τα μέγιστα στην επί τα χείρω αλλοίωση του ανθρώπου, σκοτίζεται ο νούς, σκληραίνει η καρδιά, οργίζεται η ψυχή και ο άνθρωπος ξεπερνά σε βιαιότητα και βαρβαρότητα ακόμη και αυτά τα άγρια θηρία.
Οι πολιτικοί, οι δημοσιογράφοι, όλοι οι αξιωματούχοι του κράτους να συνθέτουν ιδέες για το κοινό καλό και να ωθούν τους πολίτες σε κοινή πράξη και δράση που είναι το καλύτερο μάθημα ΟΜΟΝΟΙΑΣ και να μην τους σπρώχνουν στα «χαρακώματα» για μικροπολιτικούς και ψηφοθηρικούς λόγους.
Τέλος να συμφωνήσουμε στο ότι:
- Κανείς δεν έχει το μονοπώλιο της Πατρίδος
- Η πρόθεση και η άποψη του άλλου δεν είναι οπωσδήποτε ύποπτη
- Τα λάθη διορθώνονται καλύτερα με διαδικασίες παρά με κραυγές.
- Η διαφωνία είναι πλούτος όταν καταλήγει σε απόφαση.
Η ιστορία μας διδάσκει πως όταν οι Έλληνες ομονοούμε και βάζουμε μπροστά το κοινό καλό μεγαλουργούμε. Όταν αφήνουμε την εσωστρέφεια να μας παρασύρει μεταλλάσσεται σε διχόνοια και το πληρώνουμε πανάκριβα με εθνικές καταστροφές.
Ας διαλέξουμε λοιπόν, το δύσκολο αλλά δημιουργικό μονοπάτι και ας πούμε φτάνει πιά με τα χαρακώματα.
Αν η διχόνοια είναι το μέγιστο μειονέκτημα μας, η ΟΜΟΝΟΙΑ μπορεί και πρέπει να γίνει το μεγαλύτερο πλεονέκτημά μας και ας ευχηθούμε να μη χρειαστεί μία νέα Εθνική καταστροφή για να το καταλάβουμε. Μένει να το αποδείξουμε.
Ας έχουμε κατά νου πάντοτε τη σοφή προτροπή του μεγάλου τραγικού μας ποιητή ΕΥΡΥΠΙΔΗ: «Όλβιος όστις της ιστορίης έσχε μάθησιν» δηλαδή, ευτυχής είναι εκείνος που γνωρίζει και διδάσκεται από την ιστορία.
Τέλος ας παραδειγματιστούμε από τη γενναία και ανεξίκακη στάση του μεγαλύτερου κατά τη γνώμη μου Νεοέλληνα και από τους σημαντικότερους και σπουδαιότερους Έλληνες όλων των εποχών του Αρχιστράτηγου Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, ο οποίος μετά τη δεύτερη αποφυλάκισή του και κατά την επιστροφή του στην Αθήνα απευθυνόμενος προς όλους και ιδιαιτέρως προς τους διώκτες του είπε το εξής αμίμητο : «Τώρα που ερχόμουν απ΄ τ΄ Νάπλι (Ναύπλιο) έσκαψα ένα μεγάλο λάκκο και πέταξα μέσα όλα όσα μας στεναχωρούν και μας χωρίζουν, κάντε κι εσείς το ίδιο, για να στεριώσουμε σ΄ αυτόν το τόπο, όσα με αίμα κερδίσαμε»
Είθε να εμπνεόμαστε από το παράδειγμά του και τη σοφία του.
Δημήτριος Φ. Ντάουλας
