ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ που ακολουθεί το συνέταξα αρκετούς μήνες πριν. Έμεινε στον «φάκελο πάγου» με την ένδειξη «χρονογράφημα». Δεν ήμουν σίγουρος αν έπρεπε να το δημοσιεύσω. Τελικά δεν είναι ούτε χρονογράφημα, ούτε κύριο άρθρο, ούτε επιφυλλίδα. Είναι η ακριβής καταγραφή μιας ιστορίας που με έχει συγκλονίσει και με ακολουθεί ακόμα, τέσσερις και πλέον δεκαετίες μετά. Επιθυμώ να την μοιραστώ μαζί σας, ζητώντας εκ των προτέρων την κατανόηση και την επιείκειά σας για το «προσωπικό» του ύφους που ενδεχομένως υφέρπει.
ΟΜΩΣ ό,τι διαβάσετε είναι πιστή αποτύπωση των γεγονότων όπως ακριβώς εξελίχθησαν.
***
ΓΕΡΜΑΝΙΑ 1984. Έμενα σ’ ένα μικρό, φτηνό, ισόγειο δωμάτιο, σε μια παλιά πολυκατοικία στο ευρύτερο κέντρο της Φρανκφούρτης, κοντά στο πανεπιστήμιο. Στα περισσότερα διαμερίσματα διέμεναν οικογένειες, σ’ ένα διαμέρισμα έμενε ένα νιόπαντρο ζευγάρι και σε άλλα δύο εργένηδες, ο ένας καθηγητής πανεπιστημίου.
ΟΣΕΣ φορές προσπάθησα να πιάσω κουβέντα με κάποιον ή κάποια συγκάτοικο, ήταν όλοι βιαστικοί. Όσοι -λίγοι- μου έλεγαν καλημέρα, την έλεγαν μισή, μέσα απ’ τα δόντια. Ήταν φανερό ότι τους ήμουν ανεπιθύμητος ή, στην καλύτερη περίπτωση, συγκάτοικος προς αποφυγήν…
Ο ΝΕΟΣ χρόνος, το 1985, μπήκε με χιόνια και τσουχτερό κρύο. Μείον 13 είχε φτάσει! Έκλεινα έξι μήνες εκεί. Η στάση των συγκατοίκων μου είχε σκληρύνει ακόμα περισσότερο εναντίον μου, χωρίς να υπάρχει ο παραμικρός λόγος. Προσπαθούσα να είμαι τυπικός σε όλα.
***
ΗΤΑΝ Κυριακή βράδυ γύρω στις 10, όταν χτύπησε το κουδούνι μου. Ξαφνιάστηκα. Εμένα να θέλει κάποιος;
– Ja!
– Bitte aufmachen (παρακαλώ ανοίξτε).
Η φωνή ήταν αντρική. Άτονη, παρακλητική, ξεψυχισμένη. Η πόρτα του δωματίου μου απείχε από την κεντρική είσοδο μόλις λίγα μέτρα. Άνοιξα και βγήκα έξω. Στον μεγάλο προθάλαμο της εισόδου βρίσκονταν όλοι σχεδόν οι συγκάτοικοι συγκεντρωμένοι, με ρόμπες, φόρμες κ.λπ. Ήταν φανερό ότι ο άντρας εκείνος είχε χτυπήσει όλα τα κουδούνια και ζητούσε να του ανοίξουν.
ΤΟΝ είδα έξω από το τζάμι. Ήταν ένας νεαρός Γερμανός γύρω στα 25. Πεσμένος στα τέσσερα, χωρίς να μπορεί να περπατήσει. Μαλλιά ανάκατα, μάτια θολά, έκφραση απελπισίας. Ήταν ναρκομανής. Τον ήξερα, όπως και οι περισσότεροι. Έμενε λίγο πιο κάτω στη γειτονιά. Ζητούσε βοήθεια, κρύωνε. Ήταν υπό την επήρεια της δόσης. Το βλέμμα του μας εκλιπαρούσε. Κραύγαζε με όσες δυνάμεις είχε, με φωνή και όψη να σου σκίζει την καρδιά. Να στην κομματιάζει… Bitte machen sie auf.
ΚΙΝΗΘΗΚΑ προς την είσοδο για ν’ ανοίξω. Σε δευτερόλεπτα βρέθηκαν σχεδόν όλοι μπροστά μου και δίπλα μου αγριεμένοι. Τα μάτια τους πετούσαν φλόγες. Έμοιαζαν με αγέλη άγριων θηρίων, λίγο πριν κατασπαράξουν το θύμα τους. Ο καθηγητής ήταν ο μόνος που έμεινε πίσω. Στο κεφαλόσκαλο. Τα βλέμματα μας διασταυρώθηκαν. Γύρισε το κεφάλι του δεξιά. Μου φάνηκε με ντροπή, με ενοχή.
ΜΕ ΔΥΝΑΜΗ προσπάθησα να ξεφύγω, να φτάσω στην είσοδο, να βοηθήσω τον άνθρωπο. Τα χέρια τους με έσφιγγαν δυνατά, με έσπρωχναν βίαια προς τα πίσω, φωνάζοντας ότι αυτοί κάνουν κουμάντο στην πολυκατοικία, ότι είμαι ένας σκ…μετανάστης, ότι αν τολμήσω να ανοίξω θα μετανοιώσω. Ένας αγκάλιασε με τις παλάμες του το λαιμό μου και άρχισε να με σφίγγει. “Genug”, ακούστηκε δυνατά και αποφασιστικά η φωνή του καθηγητή. (Αρκετά, φτάνει).
ΣΤΑΜΑΤΗΣΑΝ και απομακρύνθηκαν λίγο. Έτρεξα και κλειδώθηκα στο δωμάτιό μου. Έτρεμα. Τους άκουγα που διπλοκλείδωναν την πόρτα της κεντρικής εισόδου, ενώ η όλο και περισσότερο άτονη φωνή του δύστυχου 25χρονου συνέχιζε να τους εκλιπαρεί.
Ο ΝΕΑΡΟΣ πέθανε μεταξύ 2-3 τα ξημερώματα. Σύμφωνα με τη νεκροψία, σταμάτησε η καρδιά του από το κρύο… Αργότερα έμαθα ότι η μητέρα του είχε μόνο αυτόν στον κόσμο. Ο σύζυγός της είχε πεθάνει όταν ο γιος τους ήταν 7 χρόνων.
Το ΕΠΟΜΕΝΟ μεσημέρι χτύπησαν την πόρτα μου δύο αστυνομικοί γύρω στα 30 για την διαδικασία της κατάθεσης. Τους μιλούσα και έγραφαν. Όταν, όμως, τους είπα ότι “για τον θάνατό του ευθυνόμαστε όλοι μας, διότι αν του ανοίγαμε και τον βοηθούσαμε, τώρα θα ζούσε”, μου είπαν ότι δεν καταλαβαίνουν λέξη, λόγω της προφοράς μου… Ήμουν στο 4ο έτος, τα γερμανικά μου και η προφορά μου ήταν άψογα, όπως τόνιζαν οι καθηγητές μου. Άλλωστε, η προφορά μου… χάλασε μόνο στην συγκεκριμένη φράση.
ΔΥΟ ημέρες αργότερα, νωρίς το πρωί, οι ίδιοι αστυνομικοί μου χτύπησαν την πόρτα και μου παρέδωσαν διατακτικό έγγραφο από την οικεία εισαγγελική υπηρεσία, το οποίο μου ανακοίνωνε ότι μετά από έγγραφο αίτημα όλων σχεδόν των συγκατοίκων μου στην πολυκατοικία (που έφερε τις υπογραφές τους), θα έπρεπε να εγκαταλείψω την συγκεκριμένη κατοικία μου εντός 7 ημερών και χωρίς να δημιουργήσω το παραμικρό πρόβλημα. Δεν τους είπα ούτε μία κουβέντα. Και τους φοβόμουν, αλλά κυρίως θεωρούσα περιττή και ατελέσφορη οποιαδήποτε συζήτηση μαζί τους.
ΒΡΗΚΑ γρήγορα άλλο σπίτι και μετεγκαταστάθηκα. Όμως, δεν σταμάτησαν εδώ. Άρχισαν παρεμβάσεις στους καθηγητές της σχολής μου. Να μου δυσκολέψουν τη ζωή, να με κόβουν συνεχώς στα μαθήματα. Ήρθαν και στην καινούργια σπιτονοικοκυρά μου να την πληροφορήσουν τι παλιόπαιδο ήμουν. Ακόμα και από το ιταλικό ρέστοραν που εργαζόμουν προσπάθησαν να με διώξουν, αλλά ο 40χρονος Σικελός Γκιουζέπε που με υπεραγαπούσε, τους είπε ότι δεν επιθυμούσε να τους ξαναδεί στο μαγαζί του. Όλα επειδή προσπάθησα να σώσω έναν άνθρωπο που όλοι μας βλέπαμε ότι πέθαινε.
ΔΕΝ κατάφεραν τίποτε. Πάντα έτσι συμβαίνει μ’ αυτούς. Ο Θεός δεν συντάσσεται με την αδικία, την εκδικητικότητα, την απανθρωπιά. Εκείνο, δε, που αποστρέφεται περισσότερο, είναι τα επηρμένα μάτια.
***
ΑΥΤΗ η τραγική ιστορία, αποτελεί δυστυχώς τον κανόνα της λειτουργίας της κοινωνικής ζωής στη Γερμανία.
ΕΖΗΣΑ εκεί πέντε ολόκληρα χρόνια. Σπούδασα στα πανεπιστήμιά της την δημοσιογραφία, έλαβα γνώσεις μοναδικές. Είμαι ευγνώμων γι’ αυτό. Όμως, οι περισσότεροι εξ όσων ζήσαμε εκεί έχουμε αρκετά αρνητικά βιώματα που έχουν να κάνουν με την αλληλεγγύη, τον ανθρωπισμό, τον σεβασμό, την αλληλοβοήθεια, την ευαισθησία. Δηλαδή την απουσία όλων αυτών και πολλών άλλων από το DNA των Γερμανών. Μην εκπλήσσεσθαι με την σημερινή τους πολιτική στάση απέναντί μας. Αυτοί είναι. Θέλουν να εκδικηθούν τη χώρα μας όσο μπορούν περισσότερο. Και θα εξαντλήσουν ως το τέλος όσα περιθώρια έχουν. Αλλά κι αυτή τη φορά θα χάσουν.
***
ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΑ συμμετείχα στην κηδεία του 25χρονου, το απόγευμα εκείνης της Δευτέρας. Από τους συγκατοίκους μου στην πολυκατοικία ήρθε μόνο ο καθηγητής. Αν έβλεπε κανείς την δυστυχισμένη μάνα του, θα πειθόταν ακόμα περισσότερο ότι αυτό που συντελέσθηκε την προηγούμενη νύχτα στην οδό Reichenau Strasse 4 ήταν αποτρόπαιο έγκλημα. Και το ακόμα χειρότερο είναι ότι κανείς τους, πλην του καθηγητή, δεν αισθάνθηκε ποτέ το παραμικρό ίχνος τύψεων ή τουλάχιστον ευθύνης γι’ αυτό. Το γνωρίζω από τον καθηγητή, που σε κάποιες διακοπές του στην Ελλάδα, έχοντας την διεύθυνση και τα τηλέφωνά μου, έψαξε και με βρήκε.
ΣΙΓΟΥΡΑ δεν είναι όλοι ίδιοι. Όμως η προαναφερθείσα ιστορία αντανακλά στην απελπιστικά συντριπτική πλειοψηφία τους. Οι δε εξαιρέσεις (τους) φαντάζουν απογοητευτικά μόνες. Πέραν του γεγονότος ότι αυτές οι εξαιρέσεις πολλές φορές γίνονται αντικείμενο εμπαιγμού, γέλωτος και αποφυγής από την …υγιώς λειτουργούσα και ορθώς πράττουσα γερμανική κοινωνία.
ΝΙΚΟΛΑΟΣ Α. ΚΑΝΗΣ
