Την τελευταία της πνοή άφησε τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2026 η Ελένη Γλύκατζη‑Αρβελέρ, μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ελληνικής και ευρωπαϊκής διανόησης, σε ηλικία 99 ετών. Η είδηση του θανάτου της προκαλεί βαθιά συγκίνηση στον επιστημονικό και πνευματικό κόσμο, καθώς η πορεία της ταυτίστηκε με τη διεθνή ανάδειξη των βυζαντινών σπουδών και τη δυναμική παρουσία του ελληνικού πολιτισμού στο εξωτερικό.
Η Αρβελέρ υπήρξε πρωτοπόρος σε πολλαπλά επίπεδα: ήταν η πρώτη γυναίκα που εξελέγη πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967 και, λίγα χρόνια αργότερα, το 1976, έγινε η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην 700χρονη ιστορία του πανεπιστημίου, ένα ορόσημο για την παρουσία των γυναικών στην ανώτατη εκπαίδευση διεθνώς.
Μια ζωή αφιερωμένη στην ιστορία και το Βυζάντιο
Γεννημένη στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926 από οικογένεια μικρασιατικής καταγωγής, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής συμμετείχε στην ΕΠΟΝ, βιώνοντας από κοντά τις ταραγμένες πολιτικές εξελίξεις της εποχής.
Μετά την αποφοίτησή της εργάστηκε στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών και το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου ξεκίνησε μια λαμπρή ακαδημαϊκή πορεία στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS) και αργότερα στη Σορβόννη, αναδεικνυόμενη σε κορυφαία βυζαντινολόγο διεθνώς.
Το επιστημονικό της έργο επικεντρώθηκε στη διοικητική και πολιτική ιστορία του Βυζαντίου, ενώ τα βιβλία και οι παρεμβάσεις της συνέβαλαν στην επαναπροσέγγιση της βυζαντινής κληρονομιάς από το ευρύ κοινό, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη. Παράλληλα, είχε ενεργό δημόσιο λόγο για ζητήματα πολιτισμού, ταυτότητας και εκπαίδευσης μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής της.
Διεθνείς διακρίσεις και αναγνώριση
Η προσφορά της τιμήθηκε με πλήθος βραβείων και διακρίσεων σε Ελλάδα και Γαλλία, μεταξύ των οποίων και ο Μεγαλόσταυρος του Εθνικού Τάγματος της Τιμής της Γαλλικής Δημοκρατίας. Υπήρξε επίσης πρέσβειρα καλής θέλησης της UNICEF, επιβεβαιώνοντας τον διεθνή χαρακτήρα της παρουσίας και της επιρροής της.
Μια εμβληματική μορφή της ελληνικής διανόησης
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν υπήρξε μόνο μια σπουδαία επιστήμονας, αλλά και μια προσωπικότητα με έντονο δημόσιο αποτύπωμα, που συνέδεσε την επιστημονική γνώση με τον σύγχρονο πολιτιστικό και κοινωνικό προβληματισμό. Η διαδρομή της αποτελεί σημείο αναφοράς για τις επόμενες γενιές ερευνητών, αλλά και για την παρουσία του ελληνισμού στον διεθνή ακαδημαϊκό χώρο.
Με τον θάνατό της κλείνει ένα σημαντικό κεφάλαιο της νεότερης πνευματικής ιστορίας της χώρας, αφήνοντας όμως μια πλούσια παρακαταθήκη γνώσης, σκέψης και πολιτισμού.
