Την ανάγκη για ένα οργανωμένο εθνικό πρόγραμμα ασφαλτόστρωσης των δρόμων που συνδέουν ορεινά χωριά, αλλά και τη δημιουργία Γραφείων Προσέλκυσης Πληθυσμού στους ορεινούς δήμους, θέτει ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Θέρμου, Νίκος Κωστακόπουλος.
Με αφορμή το συνέδριο «Διάλογοι για την Ορεινότητα», που πραγματοποιήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2026 στον Πλάτανο Ναυπακτίας, δημοσιοποιεί την πλήρη τοποθέτησή του, στην οποία παρουσιάζει δύο προτάσεις προς την κατεύθυνση της αντιμετώπισης της απομόνωσης των ορεινών περιοχών και της δημογραφικής τους ενίσχυσης.
Η πρώτη αφορά την καταγραφή, ιεράρχηση και χρηματοδότηση των αναγκαίων οδικών έργων, μέσα από ένα εθνικό πρόγραμμα με την ονομασία «Ορεινή Πρόσβαση» και ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2030. Η δεύτερη αφορά τη δημιουργία Γραφείων Προσέλκυσης Πληθυσμού, τα οποία θα λειτουργούν ως σημεία υποστήριξης για όσους ενδιαφέρονται να εγκατασταθούν σε ορεινούς δήμους.
Όπως αναφέρει ο Νίκος Κωστακόπουλος, συμμετείχε στο συνέδριο ως εκπρόσωπος του Δημοτικού Συμβουλίου Θέρμου και, μετά τη συνοπτική παρουσίαση των θέσεών του, απέστειλε αναλυτικά τις προτάσεις του στον Υφυπουργό παρά τω Πρωθυπουργώ, Αθανάσιο Κοντογεώργη, αρμόδιο για την εθνική στρατηγική τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης.
Ακολουθεί αυτούσια η πλήρης τοποθέτησή του:
Η συζήτηση που άνοιξε με την ίδρυση της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών χρειάζεται συγκεκριμένες προτάσεις. Καταθέτω δύο. Η πρώτη αφορά τους χωματόδρομους που αποτελούν ακόμη τη μοναδική σύνδεση ορεινών χωριών και ολόκληρων Δημοτικών Κοινοτήτων. Η δεύτερη αφορά την ίδρυση Γραφείων Προσέλκυσης Πληθυσμού στους ορεινούς Δήμους.
- Χωματόδρομοι σύνδεσης ορεινών χωριών: μια υπόσχεση 41 ετών
Στις 14 Μαΐου 1985, η εφημερίδα «Θεσσαλονίκη» δημοσίευε το κυβερνητικό πρόγραμμα για τη νέα τετραετία: «Ολοκληρώνεται το οδικό δίκτυο, ώστε να συνδεθεί με ασφαλτοστρωμένο δρόμο κάθε ελληνικό χωριό». Σαράντα ένα χρόνια μετά, υπάρχουν ακόμη χωριά, και ολόκληρες Δημοτικές Κοινότητες, που επικοινωνούν με τον κόσμο μόνο με χωματόδρομο.
Δεν το επισημαίνω για να κατηγορήσω ένα κόμμα. Όλες οι κυβερνήσεις που ακολούθησαν είχαν τον χρόνο, τα κοινοτικά κονδύλια και την ευκαιρία. Το πρόβλημα δεν ήταν τα χρήματα. Ήταν η πολιτική βούληση.
Από το 1949 ως το 1985, σε 36 χρόνια, όσο κρατά μια γενιά, μια φτωχή χώρα που έβγαινε από εννιά χρόνια πολέμου έφτασε δρόμο, έστω χωμάτινο, σχεδόν σε κάθε χωριό, με τους κασμάδες και τα λίγα μηχανήματα της εποχής. Από το 1985 ως σήμερα, σε 41 χρόνια και με το ένα κοινοτικό πακέτο μετά το άλλο, δεν καταφέραμε να βάλουμε άσφαλτο πάνω σε εκείνους τους δρόμους.
Το γνωρίζω από πρώτο χέρι. Στις 23 Ιανουαρίου 1995, ως νεοεκλεγείς Πρόεδρος της Κοινότητας Κοκκινόβρυσης, έγραφα στο Υπουργείο ΠΕΧΩΔΕ ότι ο δρόμος μας είχε πλάτος κάτω από τέσσερα μέτρα, δεν είχε κανένα τεχνικό έργο και κοβόταν με την πρώτη βροχή. Τριάντα ένα χρόνια μετά, παρότι βρίσκεται σε εξέλιξη σημαντικό οδικό έργο από την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας για το πρώτο τμήμα του, το μεγαλύτερο μέρος εκείνου του δρόμου περιλαμβάνεται ακόμη σε αίτημα που απέστειλε πρόσφατα ο Δήμος Θέρμου για ένταξη στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ) 2026-2030, τεκμήριο κι αυτό της αδικαιολόγητα μεγάλης διάρκειας του προβλήματος.
Αιρετός της αυτοδιοίκησης εδώ και 36 συνεχή χρόνια, 4 ως Κοινοτικός Σύμβουλος και 4 ως Πρόεδρος της πρώην Κοινότητας Κοκκινόβρυσης και 28 ως Δημοτικός Σύμβουλος Θέρμου, παλεύω με κάθε διαθέσιμο μέσο για να συνδεθούν όλα τα χωριά του ορεινού Θέρμου με ασφαλτοστρωμένο δρόμο. Τον αγώνα αυτόν τον έχω δώσει μαζί με τον πρώην Δήμαρχο Θεόδωρο Πορφύρη και, την τελευταία δεκαετία και πλέον, μαζί με τον νυν Δήμαρχο Σπύρο Κωνσταντάρα. Τα τελευταία χρόνια η πρόοδος είναι σημαντική, με έργα της Περιφέρειας σε εξέλιξη και νέες χρηματοδοτήσεις που εξασφάλισε ο Δήμος. Κι όμως, ολόκληρες Δημοτικές Κοινότητες του Δήμου Θέρμου επικοινωνούν ακόμη μόνο με χωματόδρομους που άνοιξαν πριν από έξι και επτά δεκαετίες. Το ίδιο ζουν χιλιάδες άνθρωποι σε όλη την ορεινή Ελλάδα.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναμονής αναφέρομαι στον Γιάννη Ρισβά, από τη Λαδικού του Δήμου Θέρμου, που βρισκόταν κι εκείνος στην αίθουσα του συνεδρίου, καθώς η αγωνία του για ένα ανεκπλήρωτο όνειρο μιας ζωής τον έφερε ως εκεί. Γεννήθηκε το 1954, τη χρονιά που άνοιξε ο χωματόδρομος Θέρμου – Λαδικού – Προυσού Ευρυτανίας. Σήμερα είναι 72 ετών και περιμένει ακόμη την άσφαλτο. Μια ολόκληρη ανθρώπινη ζωή πάνω σε έναν χωματόδρομο.
Η ορεινή περιοχή του Δήμου Θέρμου έχει έκταση 160 τετραγωνικά χιλιόμετρα, λίγο μεγαλύτερη από αυτή της Μήλου. Μόνο που η Μήλος έχει λιμάνι και αεροδρόμιο. Εμείς είμαστε ένα νησί χωρίς θάλασσα, «το νησί της Πίνδου», χωρίς αξιοπρεπή σύνδεση ούτε με το Θέρμο ούτε με τους γείτονές μας, τη Ναυπακτία και την Ευρυτανία. Για να σπάσει αυτή η απομόνωση απαιτείται μια γενναία απόφαση της πολιτείας για τη χρηματοδότηση των αναγκαίων οδικών έργων, με προτεραιότητα τη βασική σύνδεση κάθε Δημοτικής Κοινότητας με ασφαλτοστρωμένο δρόμο με την έδρα του Δήμου, το Θέρμο, και με το βασικό οδικό δίκτυο της Αιτωλοακαρνανίας.
Γιατί δεν ασφαλτοστρώθηκε τόσα χρόνια το επαρχιακό δίκτυο; Κατά τη γνώμη μου, κυρίως επειδή η επαρχιακή οδοποιία πέρασε στις Νομαρχίες και μετά στις Περιφέρειες χωρίς ποτέ ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο, και χωρίς την επικουρικότητα του κεντρικού κράτους που επιτάσσει το Σύνταγμα. Έτσι, όπου η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση και ακολούθως η Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση δεν είχε τους απαιτούμενους πόρους, τα ορεινά χωριά, και ιδίως τα πιο απομακρυσμένα, απλώς ξεχάστηκαν.
Γι’ αυτό, προτείνω κάτι συγκεκριμένο: Ένα εθνικό πρόγραμμα με τίτλο «Ορεινή Πρόσβαση», με τρία σκέλη, ως εξής:
- Καταγραφή και ιεράρχηση, μέσα σε έξι μήνες, όλων των χωριών της χώρας που συνδέονται μόνο με χωματόδρομο και των αναγκαίων οδικών έργων. Μια τέτοια καταγραφή σήμερα κατά πάσα πιθανότητα δεν υπάρχει.
- Ξεχωριστή χρηματοδότηση από ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους, έξω από τις γενικές κατανομές των Περιφερειών.
- Καταληκτική ημερομηνία το 2030, το τέλος του νέου ΕΠΑ.
- Γραφεία Προσέλκυσης Πληθυσμού: μικρό κόστος, μεγάλη σημασία
Ο δρόμος φέρνει τον άνθρωπο ως το χωριό, δεν τον κρατά όμως εκεί. Σήμερα, όποιος σκέφτεται να εγκατασταθεί σε έναν ορεινό Δήμο ψάχνει μόνος του σπίτι, δουλειά, σχολείο, γιατρό. Από την άλλη, ο Δήμος έχει κλειστά σπίτια και επιχειρήσεις που ψάχνουν προσωπικό, χωρίς κανείς να τους φέρνει κοντά. Υπάρχει ενδιαφέρον για μετακίνηση, δεν υπάρχει όμως οργανωμένη διαδρομή από το «θα ήθελα να φύγω από την πόλη» στο «μπορώ πραγματικά να εγκατασταθώ εδώ».
Προτείνω σε κάθε ορεινό Δήμο ένα Γραφείο Προσέλκυσης Πληθυσμού, με έστω ένα στέλεχος, που θα:
- καταγράφει τις διαθέσιμες κατοικίες και τις ανάγκες των τοπικών επιχειρήσεων σε προσωπικό,
- κινητοποιεί την τοπική κοινωνία: ιδιοκτήτες, επαγγελματίες, συλλόγους, κοινότητες,
- συνοδεύει κάθε ενδιαφερόμενο από την πρώτη επαφή ως την εγκατάσταση.
Το μοντέλο αυτό το έχει επεξεργαστεί αναλυτικά η ομάδα «Τα Ψηλά Βουνά».
Είναι ζήτημα οργάνωσης, όχι χρημάτων. Με ελάχιστο κόστος, ο Δήμος αποκτά έναν μόνιμο μηχανισμό δημογραφικής πολιτικής. Έτσι μπορεί να απαντήσει «ναι» σε όποιον ρωτήσει: «Θέλω να ζήσω εδώ. Μπορείτε να με βοηθήσετε;»
Καταληκτικά
Η Ειδική Γραμματεία Ορεινών Περιοχών έχει την ευκαιρία να κάνει αυτό που δεν έγινε σε σαράντα χρόνια. Να φτάσει η άσφαλτος σε κάθε χωριό, και σε κάθε ορεινό Δήμο να υπάρχει κάποιος να υποδεχτεί όποιον έρθει να μείνει. Το πρώτο θέλει πόρους. Το δεύτερο θέλει μόνο απόφαση.
Αν το 2030 υπάρχει ακόμη ελληνικό χωριό που δεν συνδέεται, έστω με τη βασική του πρόσβαση, με ασφαλτοστρωμένο δρόμο, κάθε συζήτηση για ορεινότητα, δημογραφικό και τουρισμό δώδεκα μηνών θα είναι, ας μου επιτραπεί, χωματόδρομος.
Αν όχι τώρα, πότε;
Νίκος Κωστακόπουλος
(Πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Θέρμου)
